Tarayıcıda Veri Gizliliğini Koruma

Kısa cevap: Tarayıcı veri gizliliği için üç şeyi yapmam yeterli oldu — üçüncü taraf çerezlerini kapatmak, izleme korumasını "sıkı" seviyeye almak ve arama motoru ile bir iki uzantıyı bilinçli seçmek. Bunlar tarayıcı ayarlarında beş dakikada bitiyor, teknik bilgi de gerektirmiyor. Aşağıda her adımı, kendi kurulumumu bozup düzeltirken öğrendiğim ayrıntılarla anlatıyorum.

Neden takip edildiğimi geç fark ettim

Yıllarca "ben zaten önemli bir şey yapmıyorum internette" diye düşündüm. Bir gün bir ayakkabı sitesinde gezindikten sonra tamamen alakasız bir haber sitesinde aynı ayakkabının reklamını görünce durup düşündüm. Beni takip eden şey bir insan değildi; sayfalara gömülü küçük izleme kodları ve üçüncü taraf çerezleriydi. Yani ziyaret ettiğim site değil, o sitenin reklam ortakları benim gezinme alışkanlığımı biriktiriyordu.

Burada anlamam gereken ayrım şuydu: birinci taraf çerez, o an bulunduğum sitenin beni hatırlaması için (oturum açık kalsın diye) bıraktığı çerez. Üçüncü taraf çerez ise sayfanın içine yerleşmiş başka bir şirketin çerezi. İlkine ihtiyacım var, ikincisine yok. Çerezlerin ve önbelleğin nasıl çalıştığını ayrı bir yazıda daha ayrıntılı anlattım, temeli oradan tazelemek işe yarar.

İlk yapmanız gereken: gizlilik ayarlarını sıkılaştırmak

Hangi tarayıcıyı kullanıyor olursanız olun, ayarlarda "Gizlilik ve güvenlik" benzeri bir bölüm var. Ben orada sırayla şunlara bakıyorum:

• Üçüncü taraf çerezleri engelle. Chrome'da bu seçenek çerez ayarlarının içinde; Firefox'ta "Gelişmiş İzlenme Koruması"nı Sıkı yaptığınızda zaten devreye giriyor.
• İzleyici engelleme. Firefox'un sıkı modu izleyicileri, sosyal medya butonlarını ve parmak izi toplayıcılarını birlikte kapatıyor. Chrome tarafında bu işi genelde bir uzantıya bırakıyorum.
• "Beni izleme" ve site izinleri. Konum, mikrofon, kamera izinlerini "her seferinde sor" konumunda tutuyorum. Bir kez "izin ver" dediğim site o izni kalıcı olarak alıyor, bunu unutmak kolay.
• Arama motoru. Varsayılan arama motoru, yazdığım her kelimeyi gören yerdir. Gizliliğe önem veren bir alternatife geçmek tek tıklık iş ve etkisi büyük.

Chrome ayarlarını adım adım gezdiğim rehberdeki menü yollarını takip ederseniz bu maddeleri kaybolmadan bulabilirsiniz. Firefox kullanıyorsanız güvenli tarama yazısındaki kutucuklar aynı işi görüyor.

Gizli sekme neyi yapar, neyi yapmaz

Yeni başlayanların en sık yanıldığı nokta burası. Gizli (incognito/özel) sekme yalnızca kendi bilgisayarımdaki izleri temizliyor: geçmiş, çerezler, form verileri pencereyi kapatınca silinir. Ama ziyaret ettiğim site, internet servis sağlayıcım ve iş yerimin ağı beni yine görüyor. Ortak bilgisayarda oturum açacaksam çok işime yarıyor; "kimse beni izlemiyor" anlamına gelmiyor.

Kalıcı olarak temiz kalmak istiyorsam tarayıcıyı kapatınca çerezleri otomatik silecek ayarı açıyorum. Bunun bedeli, her açılışta oturumların kapanması. Ben bankacılık ve alışveriş sitelerini istisna listesine ekleyip geri kalanını silinecek şekilde bırakıyorum. Geçmişi elle temizlemek isteyenler için ayrı bir yazıda hangi kutucuğu işaretlerseniz neyi kaybedeceğinizi tek tek yazdım.

Uzantılar: hem çözüm hem risk

Bir izleyici engelleyici ve bir reklam blokeri tarayıcı veri gizliliğini gerçekten yukarı çekiyor. Ama uzantıların ironisi şu: gizliliği korumak için kurduğunuz uzantı, "tüm sitelerdeki verilerinizi okuma" izni istiyor. Bu yüzden ben üç kurala uyuyorum:

1. Sadece resmi mağazadan, geliştiricisi belli, uzun süredir güncellenen uzantıları kuruyorum.
2. Aynı işi yapan iki uzantıyı yan yana tutmuyorum; hem çakışıyorlar hem sayfaları yavaşlatıyorlar.
3. Üç ayda bir uzantı listesini gözden geçirip kullanmadıklarımı siliyorum.

Uzantıların ne olduğu ve izinlerini nasıl okuyacağınız konusunda tereddüt ediyorsanız o konuya ayırdığım yazıya bakın; izin metinlerini anlamak tek başına birçok riski eliyor.

Parolalar, VPN ve gerçekçi beklentiler

Gizlilik yalnızca izleme değil, hesap güvenliği de demek. Aynı parolayı iki yerde kullanmayı bıraktığım gün rahatladım; bunu bir parola yöneticisi olmadan yapmak imkânsızdı. Tarayıcının kendi parola kasası başlangıç için yeterli, ama cihazlar arası geçiş yapıyorsanız bağımsız bir yönetici daha rahat.

VPN konusunda beklentiyi doğru kurmak lazım: VPN, bağlantımı ağdan ve servis sağlayıcımdan saklıyor. Google hesabımla giriş yaptığım bir sitede beni anonim yapmıyor. Halka açık kafe wifi'sinde bana huzur veriyor, reklam takibini tek başına bitirmiyor. İkisini birlikte, farklı işler için kullanıyorum.

Benim beş dakikalık kontrol listem